Sıradan Olmayan Anlar Yazılar

Türkiye’de Ombudsman Kim? Tarihsel Bir Perspektif Geçmişi anlamadan bugünü yorumlamak çoğu zaman eksik kalır. Devletin yurttaşlarla kurduğu ilişkiler, hak ve sorumluluk dengesi, tarih boyunca değişmiş, dönüşmüş ve bazen çatışmalı bir hâl almıştır. Türkiye’de ombudsman, diğer adıyla kamu denetçisi, bu tarihsel sürecin günümüzdeki somut temsilcisidir. Peki, Türkiye’de ombudsman kimdir ve bu kurum nasıl şekillenmiştir? Tarihsel bir bakışla bu soruyu ele almak, yalnızca kurumun hukuki yapısını anlamakla kalmaz; toplumsal değişimleri, kırılma noktalarını ve yurttaş-devlet ilişkisini de anlamamıza yardımcı olur. Kamu Denetçiliğinin Tarihsel Kökenleri Ombudsman kavramı, İsveç kökenli olup “temsilci” anlamına gelir. 1809 İsveç Anayasası ile kurulan ombudsman kurumları, vatandaşların devlet idaresini denetleme…

Hüdhüd Kuşu Hikayesi Hangi Eser? İzmirli Bir Gençten Komik ve Düşündüren Bir Bakış İzmir’de, sahilde yürüyüş yaparken aklına birden Hüdhüd kuşu gelirse ne yaparsın? Ya da arkadaş grubunda biri aniden “Hüdhüd kuşu hikayesi hangi eser?” diye sorarsa ve senin aklında sadece “Abi o kuş da kim ya?” düşüncesi dönüyorsa? İşte ben tam da öyle biriyim: 25 yaşındayım, arkadaş ortamında sürekli espri yaparım ama içten içe her şeyi fazla düşünürüm. Hüdhüd kuşu hikayesi hangi eser? sorusuna gelince, hem ciddiye almak hem de biraz gülümsemek lazım. Hüdhüd Kuşu ve Ben: Kahve ve İç Ses Kombosu Geçen gün, kahvemi içerken kendi kendime dedim…

Giriş: Ünlü Harfler Üzerinden Siyasal Düşünceye Yaklaşım Siyaset bilimini düşündüğümde, güç ilişkileri ve toplumsal düzen üzerine kafa yoran biri olarak, en beklenmedik konular bile analitik merceğim altında anlam kazanabilir. Bugün ele alacağımız konu, ilk bakışta dilbilgisi ve eğitimle ilişkili gibi görünse de, aslında siyasal analiz için şaşırtıcı bir metafor sunuyor: Alfabedeki ünlü harfler. Türkçede ünlü harfler, sesli harfler olarak bilinir; a, e, ı, i, o, ö, u, ü gibi harfler konuşma ve yazıda kelimeleri anlamlı kılan temel öğelerdir. Peki, bu temel yapı taşlarını siyaset bilimi açısından düşündüğümüzde neyi temsil edebilirler? Bir toplumun işleyişi, tıpkı dilde olduğu gibi, belirli temel unsurlar…

İçimdeki Tartışma Başlıyor: Dost Kazığı Kaç Kişi Oynanır? Konya’nın rüzgarlı bir akşamüstünde, bilgisayarımın başında oturmuş, aklımda sürekli bir soru dönüp duruyor: “Dost kazığı kaç kişi oynanır?” Hem mühendis tarafım hem de insan tarafım bu soruyu farklı biçimlerde tartışıyor. İçimdeki mühendis böyle diyor: mantıklı sınırlar, belirli sayılar, kurallar. İçimdeki insan tarafı ise böyle hissediyor: güven, ihanet, hisler… Oyun mu, mecaz mı yoksa gerçek yaşamda karşılaştığımız bir durum mu? İçimdeki iki ses sürekli çatışıyor. Analitik bakış açısı, olayları sistematik ve kesin sayılar üzerinden çözmek isterken, duygusal taraf her durumu bağlama göre değişken görüyor. İşte bu yüzden “dost kazığı kaç kişi oynanır” sorusu,…

Hız Cezası Puan Düşürür Mü? Geçen gün işe giderken trafikte bir anda durdum. Arkama bakınca, polis arabasının yanımda yavaşladığını gördüm ve içimden “Yok artık, hız cezası mı?” diye geçirdim. İstanbul gibi bir şehirde yaşıyorsanız, trafik cezası hikâyeleri kaçınılmaz oluyor. Hele ki ben gibi ofiste çalışan ve akşamları blog yazan bir genç için zamanın değerini bilecek birisiyseniz, bu konuyu düşünmek kaçınılmaz. Hız Cezasının Geçmişi Aslında hız cezaları yeni bir şey değil. Hatırlıyorum, üniversitedeyken arkadaşlarla geziye çıkmıştık ve bir tanesi ceza yemişti. O zaman sadece para cezası vardı; puan sistemi yoktu. Ama son yıllarda sistem değişti. Artık sadece cebinizi değil, ehliyet puanınızı…

Kendi Merakımın İzinde: Protista ve Kamçı Bazen merak öyle bir kapıyı aralar ki, hem biyolojiye hem de psikolojiye uzanır. Günlük yaşantımızda sıkça gözlemlediğimiz küçük canlılar, aslında insan davranışları ve bilişsel süreçlerimiz hakkında da ipuçları sunabilir. Protista’da kamçı var mı? sorusu, ilk bakışta sadece mikrobiyolojiye dair bir soru gibi görünse de, onu bir psikolojik mercekten incelediğinizde insan davranışlarının karmaşıklığıyla paralellikler kurmak mümkün. Kendi gözlemlerimden yola çıkarak, bu yazıda bilişsel, duygusal ve sosyal psikoloji perspektiflerinden Protista’nın kamçılı hareketini ve insan deneyimleriyle bağlantılarını keşfetmeye çalışacağım. Bilişsel Psikoloji ve Protista’nın Kamçısı Bilişsel psikoloji, zihnimizin bilgi işleme, algılama ve karar verme süreçlerini inceler. Protista gibi…

1 Yılda En Fazla Kaç Gün Heyet Raporu Alınabilir? Ankara’dan Bir Genç Bakışı Ankara’nın sabahları her zaman kalabalık. Otobüs beklerken insanların telaşına bakıyorum ve aklıma çocukluğum geliyor; annem grip olduğunda babam hep “Rapor al, dinlen” derdi. O zamanlar rapor demek, okula gitmemek için bir bahane gibi görünürdü, ama şimdi ekonomik veriler ve iş hayatıyla uğraşan biri olarak fark ediyorum ki, heyet raporu çok daha sistematik bir konu. Mesela herkes merak ediyor: 1 yılda en fazla kaç gün heyet raporu alınabilir? İçimde veri meraklısı bir taraf var. Hemen Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerini hatırlıyorum. 2022 yılında, kamu ve özel sektörde çalışanların…

Geçmişi Ölçmek: Petek ve Tarihsel Perspektif Tarih, bize yalnızca olayları anlatmaz; aynı zamanda bugünü anlamamız ve geleceği öngörmemiz için bir ölçüm aracı görevi görür. 1 metrelik petek kaç kilogram sorusu basit bir teknik hesap gibi görünse de, enerji kullanımından sanayi devrimlerine, toplumsal dönüşümlere kadar uzanan bir tarihsel yolculuğun kapılarını aralayabilir. Bu yazıda, petek ve onun toplumsal bağlamı üzerinden geçen yüzyılları izleyerek, geçmişin bugünü nasıl şekillendirdiğini tartışacağız. Sanayi Öncesi Isıtma Sistemleri Sanayi devriminden önce ısıtma, genellikle taşınabilir sobalar veya odunla çalışan şöminelerle sağlanıyordu. 17. yüzyıl İskandinav kaynakları, ahşap sobaların kış aylarında aileleri nasıl bir araya topladığını anlatır; bir arkeolog olan Ingrid…

Hesabım Ban Yedi Ne Demek? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifi İstanbul’da yaşıyorum, 29 yaşındayım ve bir sivil toplum kuruluşunda çalışıyorum. Sokakta yürürken, toplu taşımada veya iş yerinde gözlemlediğim sahneler, günlük hayatın ne kadar çeşitli ve karmaşık olduğunu bana sık sık hatırlatıyor. İnsanlar farklı kimliklerle, farklı deneyimlerle bir arada yaşıyor ve bu çeşitlilik bazen dijital dünyada da yansıyor. Özellikle sosyal medyada karşılaştığımız “Hesabım ban yedi ne demek?” sorusu, sadece teknik bir durum değil; aynı zamanda toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından da düşündürücü bir mesele. Ban Nedir ve Kimleri Etkiler? Bir hesaba “ban” geldiğinde, aslında o kişinin platformda…

Helin İsminin Kürtçe Anlamı: Bir Anlamın Derinliklerine Yolculuk Kayseri’nin o geniş, bozkır havasında büyüdüm. Genç yaşımda çoğu insanın sahip olamayacağı kadar çok anı biriktirdim. Günlük tutmayı seviyorum; duygularımı yazıya dökmek, içimdeki karmaşayı sakinleştiren bir yöntem. Bazen saatlerce, bazen sadece birkaç dakika, hislerimi kağıda döküp dışarıya bırakırım. Bugün ise daha derin bir soruya cevap arıyorum: Helin isminin Kürtçe anlamı nedir? Bu soru, benim için bir tesadüf değil. İçimde bir yerlerde, yıllar önce yaşadığım bir olayla kesişiyor. Helin ismi ve Kürtçe anlamı, sadece bir isimden çok, benim iç dünyamda bir dönüm noktasına işaret ediyor. Bunu yazmaya karar verdiğimde, geçmişteki o anı tekrar…